สรุปหนังสือ Why We Do What We Do โดย Edward Deci
แรงจูงใจภายใน (intrinsic motivation) คือพลังแท้จริงที่ขับเคลื่อนความสุข ความคิดสร้างสรรค์ และการเติบโต
🔑 แนวคิดหลัก:
สิ่งที่เราทำทุกวันไม่ควรถูกขับเคลื่อนด้วย “รางวัล-บทลงโทษ” หรือแรงกดดันจากภายนอก
แต่ควรมาจาก “แรงจูงใจภายใน” ที่สอดคล้องกับตัวตนและคุณค่าของเรา
🌱 แรงจูงใจมีกี่แบบ?
| ประเภท | ลักษณะ | ผลที่ตามมา |
|---|---|---|
| Intrinsic (ภายใน) | ทำเพราะสนุก มีความหมายกับตนเอง | ยั่งยืน มีความสุข มี flow |
| Extrinsic (ภายนอก) | ทำเพราะรางวัล การยอมรับ หรือหลีกเลี่ยงโทษ | สั้นชั่วคราว หลงเป้าหมาย เกิดความเครียด |
| Introjection (ภายในแบบไม่แท้) | ทำเพราะรู้สึก “ควรทำ” หรือ “ต้องทำ” เพื่อยอมรับ | ขาดพลัง หวั่นไหวต่อคำวิจารณ์ |
| Integration | ทำเพราะกลั่นกรองค่านิยมจากภายนอกแล้ว “เลือกเอง” | มั่นคง มีความหมาย ยึดถือเป็นส่วนหนึ่งของตัวตน |
🧠 ปัจจัยที่ส่งเสริมหรือทำลายแรงจูงใจภายใน:
✅ ปัจจัยเสริม:
-
Autonomy (ความเป็นเจ้าของการตัดสินใจ)
-
มีทางเลือก มีอิสระในการแสดงออก
-
ตัวอย่าง: เลือกหัวข้อวิจัยเอง, เลือกรูปแบบงานเอง
-
-
Competence (ความสามารถที่มีเป้าหมาย)
-
มองเห็นผลลัพธ์ของการกระทำ รู้สึกว่าตนเองมีพัฒนา
-
ตัวอย่าง: ได้รับ feedback อย่างชัดเจน ไม่ใช่คำชมลอย ๆ
-
-
Relatedness (ความสัมพันธ์ที่มีคุณค่า)
-
รู้สึกว่ามีคนเข้าใจและสนับสนุนโดยไม่กดดัน
-
ตัวอย่าง: ครูที่รับฟังนักเรียนก่อนสั่งการ, ผู้จัดการที่ถามความคิดเห็นก่อนตัดสินใจ
-
❌ สิ่งที่ทำลายแรงจูงใจภายใน:
-
การให้รางวัลที่มากเกินไป → เปลี่ยนเป้าหมายจาก “ทำเพราะสนุก” → “ทำเพื่อได้รางวัล”
-
การควบคุม (เช่น เดดไลน์, การตรวจสอบมากเกินไป, การชมแบบบีบบังคับ)
-
ความคาดหวังจากครอบครัวหรือสังคมที่กลายเป็น introjects เช่น:
-
“ถ้าไม่เรียนหมอ แปลว่าไม่มีคุณค่า”
-
“ต้องประสบความสำเร็จถึงจะเป็นที่รัก”
-
🌟 วิธีฟื้นแรงจูงใจภายใน:
| กลยุทธ์ | ตัวอย่างการใช้จริง |
|---|---|
| ✅ ให้ตัวเลือก | เลือกวิธีเรียนหรือวิธีทำงานแทนการสั่งตรง |
| ✅ อธิบายเหตุผล | บอกว่า “การบ้านนี้ช่วยฝึกอะไร” แทนการสั่งให้ทำ |
| ✅ รับฟังความรู้สึก | ยอมรับว่า “ไม่อยากทำ” ก่อนพูดคุยถึงทางออก |
| ✅ ออกแบบเป้าหมายร่วมกัน | ตั้งเป้าหมายโดยมี input จากผู้ปฏิบัติ |
| ✅ ส่งเสริมการเชื่อมโยงค่านิยม | ช่วยผู้เรียนหรือพนักงานค้นหาความหมายของงาน |
💬 ตัวอย่างจากงานวิจัย:
-
เด็กเล็กทำ puzzle ด้วยความสนุก → แต่ถ้ามีรางวัล เงิน หรือคำชมมากเกินไป → ความสนใจลดลงเมื่อรางวัลหาย
-
คนทำงานที่รู้ว่า "งานนี้สำคัญต่อคนอื่น" → มีแรงใจมากกว่าคนที่ทำเพื่อโบนัสเพียงอย่างเดียว
🧩 แนวทางเพื่อสังคม:
-
การศึกษา: ให้เด็กเลือกหัวข้อ ทำโปรเจกต์ที่สัมพันธ์กับชีวิตจริง
-
องค์กร: ให้พนักงานมีส่วนร่วมในการกำหนดวิธีทำงานหรือเป้าหมาย
-
ครอบครัว: ช่วยเด็กเข้าใจเหตุผลที่ต้องทำบางอย่าง ไม่ใช้การกดดัน
🧠 สรุปท้าย:
แรงจูงใจที่ยั่งยืนไม่ได้มาจาก “แรงบังคับ” หรือ “แรงดึงดูด”
แต่มาจาก “ความรู้สึกว่าเราได้เลือกสิ่งที่สอดคล้องกับตัวตนและคุณค่าของเราเอง”
เมื่อเราสนับสนุนอิสรภาพอย่างแท้จริงในบ้าน โรงเรียน และที่ทำงาน เราจะได้เห็นความคิดสร้างสรรค์ ความรับผิดชอบ และความสุขเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาล
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น