.webp)
สรุปแนวคิดสำคัญจาก Existentialism is a Humanism ของ Jean-Paul Sartre
🧭 จุดเริ่มต้นของปรัชญาอัตถิภาวนิยม (Existentialism)
-
เกิดขึ้นท่ามกลางความสูญเสียศรัทธาในพระเจ้าและความโหดร้ายของสงครามโลก
-
Nietzsche ประกาศว่า “พระเจ้าตายแล้ว” – ความหมายเดิมของชีวิตล่มสลาย
-
Sartre เห็นว่า "การไม่มีพระเจ้า" คือข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์ ไม่ใช่เรื่องชั่วหรือดี
-
แทนที่จะสิ้นหวัง (nihilism) เราควร สร้างความหมายใหม่ด้วยตนเอง
🔥 หลักการสำคัญ: "การดำรงอยู่มาก่อนสารัตถะ" (Existence precedes essence)
-
สิ่งของอย่าง "มีดพับ" ถูกสร้างตามแบบแผน → มีจุดประสงค์ชัดเจนตั้งแต่ก่อนผลิต
-
แต่ มนุษย์ไม่เป็นเช่นนั้น – ไม่มี “แผนจากพระเจ้า” ใด ๆ
-
เรา มีชีวิตก่อน แล้วจึงสร้างนิยามของตัวเอง
-
ดังนั้น Sartre จึงบอกว่าเรา “ถูกประณามให้เป็นอิสระ”
-
คือ เราไม่ได้เลือกเกิด แต่มารับผิดชอบเองทั้งหมดว่าเราจะเป็นใคร
-
🧠 ความหมายไม่ได้อยู่ในสิ่งของ แต่อยู่ใน "สิ่งที่เราทำกับมัน"
-
ไม่มีความหมายโดยธรรมชาติในโลก เช่น ต้นไม้หนึ่งต้นก็เป็นเพียงสิ่งหนึ่ง
-
แต่มันจะมีความหมายต่อ “จิตรกร” หรือ “นักพฤกษศาสตร์” เพราะเขาทำบางอย่างกับมัน
-
👉 ความหมายจึงเกิดจาก การกระทำ และ โครงการชีวิตของเรา
-
เหมือนที่นักไต่เขาเห็นก้อนหินเป็น "อุปสรรค" เพราะมันขวางทางขึ้นเขา – ถ้าไม่ปีน มันก็แค่หิน
🎭 บทบาทของ “อิสรภาพ” และ “ความรับผิดชอบ”
-
อิสรภาพ = การเลือกโดยไม่มีสูตรสำเร็จ
-
ไม่มีศาสนา ศีลธรรม หรือหลักการสากลใดมาบอกได้ว่า “อะไรคือสิ่งที่ถูก”
-
ตัวอย่างเช่น นักศึกษาผู้เลือกระหว่างอยู่ดูแลแม่ที่กำลังเปล่าเปลี่ยว กับไปเข้าร่วมสงครามต่อต้านนาซี
-
ไม่มีคำตอบตายตัว
-
การเลือกถามใคร = การเลือกว่าจะได้คำตอบแบบไหน
-
สุดท้าย เขาต้อง “เลือกเอง” และ “สร้างคำตอบของตัวเอง”
-
💫 การต่อต้านความไร้ความหมาย = การสร้าง
-
ใน นิยาย Nausea ตัวละครรู้สึกคลื่นไส้จาก “ความไม่จำเป็น” ของทุกสิ่ง
-
แต่เขาหาทางรักษาได้โดย “สร้างบางอย่าง” – เขาเลือกจะเป็นนักเขียน
-
Camus ก็เสนอแนวคิดคล้ายกันผ่าน Sisyphus:
-
แม้ชีวิตจะไร้เป้าหมาย (เหมือนเข็นหินขึ้นเขาแล้วกลิ้งลงตลอดกาล)
-
เราก็ยังสามารถมี “ความสุขแบบ Sisyphean” จาก “การเลือกจะเข็น” ด้วยความตั้งใจ
-
⚖️ ศีลธรรมของ Sartre: “ไม่มีสูตรสำเร็จ มีแต่การเลือก”
-
ไม่มีหลักศีลธรรมสากลที่จะตัดสินให้เรา
-
ไม่มีข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ใดให้คำตอบเรื่อง “ควร” หรือ “ไม่ควร”
-
เช่น รู้ว่าในน้ำมีสารพิษ 5 ไมโครกรัม – แล้วอย่างไร? ดีนะ? แย่ไหม? ขึ้นอยู่กับว่า เราสนใจอะไร เช่น สิ่งแวดล้อม หรือเศรษฐกิจ
-
Sartre มองว่าเมื่อเราอ้างข้อเท็จจริงแทนความเชื่อ คุณค่าหรือจุดยืนของตนเอง คือ เรากำลังหนีความรับผิดชอบ
🌍 ข้อจำกัดก็มี แต่ไม่ได้ลบล้างอิสรภาพ
-
เราอาจ “ถูกเหวี่ยง” มายังโลก: ในครอบครัว สังคม เชื้อชาติ หรือสภาพร่างกายที่ไม่ได้เลือก
-
แต่นั่นไม่ได้หมายความว่า เราจะไม่มีอิสระ
-
Sartre ย้ำว่า “เรามีอิสระที่จะเลือกว่าจะทำอะไรกับสิ่งที่เราเป็น”
-
เหมือนที่ Camus กล่าวว่า “ในท่ามกลางฤดูหนาว ฉันค้นพบฤดูร้อนที่ไม่มีวันพ่ายแพ้ในตัวฉัน”
✅ สาระสุดท้ายของ Sartre:
-
เราต้องเลือก และการเลือกนั้น กำหนดตัวเรา
-
“คุณเป็นสิ่งที่คุณทำ ไม่ใช่สิ่งที่คุณตั้งใจจะเป็น”
-
การใช้ชีวิตอย่างแท้จริง = การยอมรับอิสรภาพ และรับผิดชอบต่อมัน
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น